หน้าแรก     สารบัญ     พิมพ์     ออก
กลับ 4/13 ต่อไป
วิชาการเขียนรายงานและการใช้ห้องสมุด : รหัสวิชา 01-210-001
หน่วยที่ 9 หนังสืออ้างอิง
- ประเภทของหนังสืออ้างอิง
- ลักษณะของหนังสืออ้างอิงแต่ละประเภท
- พจนานุกรม
- สารานุกรม
- หนังสือรายปีและสมพัตรสร
- อักขรานุกรมชีวประวัติ
- หนังสืออ้างอิงทางภูมิศาสตร์
- ทำเนียบนามหรือนามานุกรม
- หนังสือคู่มือ
- ดรรชนีวารสาร
- บรรณานุกรม


ประเภทของหนังสืออ้างอิง

หนังสืออ้างอิงแบ่งออกเป็น 9 ประเภท ดังนี้

  1. พจนานุกรม ( Dictionaries)
  2. สารานุกรม ( Encyclopedias)
  3. หนังสือรายปีและสมพัตรสร ( Yearbooks / Annuals, Almanacs )
  4. อักขรานุกรมชีวประวัติ ( Biographical Dictionaries)
  5. หนังสืออ้างอิงทางภูมิศาสตร์ ( Geographical Dictionaries)
  6. ทำเนียบนามหรือนามานุกรม ( Directories)
  7. หนังสือคู่มือ ( Handbooks, Manuals)
  8. ดรรชนีวารสาร ( Periodical Indexes)
  9. บรรณานุกรม ( Bibligraphies)

ลักษณะของหนังสืออ้างอิงแต่ละประเภท

1. พจนานุกรม ( Dictionaries)

พจนานุกรม หมายถึง หนังสือที่ให้ความรู้เกี่ยวกับคำ โดยให้รายละเอียดเกี่ยวกับตัวสะกด การอ่านออกเสียง
ความหมาย หรือ คำจำกัดความ ประวัติของคำ รากศัพท์ การใช้คำในความหมายต่าง ๆ คำพ้อง คำตรงข้าม คำย่อ คำสะแลง พจนานุกรม แบ่งออกเป็น 3 ประเภท คือ

2. สารานุกรม ( Encyclopedias)

สารานุกรม หมายถึง หนังสือที่ให้ความรู้ในสาขาวิชาต่าง ๆ ทุกสาขาวิชา เช่น ภูมิศาสตร์ ประวัติศาสตร์ วิทยาศาสตร์ ฯลฯ เป็นแหล่งสำหรับค้นหาความรู้เบื้องต้นในแต่ละสาขาวิชา จัดทำโดยผู้เชี่ยวชาญในสาขาวิชานั้น ๆ และจะระบุชื่อผู้เขียนพร้อมบรรณานุกรมไว้ตอนท้ายของบทความ สารานุกรมมักเพิ่มเติมเนื้อหาให้ทันสมัยอยู่เสมอ โดยจัดพิมพ์หนังสือรายปีเป็นประจำทุกปี
สารานุกรมมีทั้งเล่มเดียวจบ และเป็นชุด การเรียงลำดับเนื้อหาเป็นการเรียงตามแบบพจนานุกรม เริ่มจากตัวอักษร ก – ฮ และ A – Z มีภาพประกอบ และเครื่องช่วยค้นได้แก่อักษรนำเล่ม ( Volume Guide) ที่สันหนังสือ คำนำทาง ( Guide Word or Running Head) รายการโยง ( Cross – Reference) และดรรชนีท้ายเล่ม กรณีเล่มเดียวจบ และดรรชนีในเล่มสุดท้าย กรณีเป็นชุด

3. หนังสือรายปีและสมพัตรสร ( Yearbooks / Annual, Almanacs)

3.1 หนังสือรายปี ( Yearbooks / Annuals) หมายถึง หนังสือที่สรุปข้อมูลและสถิติเกี่ยวกับเรื่องราวต่าง ๆ ของบุคคล ประเทศ หรือเหตุการณ์ต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นในรอบปีที่ผ่านมา ได้แก่ หนังสือรายปีของสารานุกรม หนังสือรายปีที่สรุปข่าวและเหตุการณ์ในรอบปี หนังสือสรุปผลงานประจำปีของหน่วยงานต่าง ๆ เป็นต้น ออกปีละครั้ง
3.2 สมพัตรสร ( Almanacs) หมายถึง หนังสือที่ให้ข้อเท็จจริง และสถิติเฉพาะที่สำคัญเกี่ยวกับประเทศ บุคคล เหตุการณ์ และเรื่องราวต่าง ๆ ฯลฯ ย้อนหลังตั้งแต่ปีที่เริ่มต้นจนกระทั่งถึงปีที่ผ่านมาออกปีละครั้ง

4. อักขรานุกรมชีวประวัติ ( Biographical Dictionaries)

อักขรานุกรมชีวประวัติ หมายถึง หนังสือที่รวบรวมชีวประวัติบุคคลสำคัญจัดเรียงตามลำดับอักษร ถ้าเป็นชาวไทย จัดเรียงตามลำดับชื่อตัว ถ้าเป็นชาวต่างประเทศจัดเรียงตามลำดับชื่อสกุล แต่ละรายชื่อจะให้รายละเอียดเกี่ยวกับปีเกิด และปีตาย การศึกษา ครอบครัว ตำแหน่งหน้าที่การงานและผลงาน

5. หนังสืออ้างอิงทางภูมิศาสตร์ ( Geographicl Dictionaries)

หนังสืออ้างอิงทางภูมิศาสตร์ หมายถึง หนังสือที่ให้สารนิเทศทางภูมิศาสตร์ทั้งที่เป็นลักษณะธรรมชาติ เช่น แม่น้ำ ทะเล ทะเลสาบ เกาะ มหาสมุทร ภูเขา เป็นต้น และลักษณะที่มนุษย์สร้างขึ้น เช่น เขื่อน ถนน เมือง สิ่งก่อสร้างต่าง ๆ นำเอาชื่อที่เกี่ยวข้องทางภูมิศาสตร์เหล่านั้นมารวบรวม แล้วให้ข้อมูลเรื่องราวของชื่อภูมิศาสตร์แต่ละชื่อ

6. ทำเนียบนามหรือนามานุกรม ( Directories)

ทำเนียบหรือนามานุกรม หมายถึง หนังสือที่รวบรวมรายชื่อบุคคล หน่วยงาน สมาคม มูลนิธิ องค์การ และบริษัทห้างร้านต่าง ๆ จัดเรียงตามลำดับอักษรหรือตามลำดับหมวดหมู่
กรณีทำเนียบนามเกี่ยวกับบุคลจะให้ข้อเท็จจริงเกี่ยวกับชื่อ นามสกุล สถานที่อยู่ ตำแหน่งหน้าที่การงาน หมายเลขโทรศัพท์ ถ้าเป็นชื่อหน่วยงาน สมาคม มูลนิธิ องค์การจะให้ข้อเท็จจริงเกี่ยวกับสถานที่ตั้ง ปีที่จัดตั้ง วัตถุประสงค์และหน้าที่ของหน่วยงานนั้น ๆ พร้อมด้วยหมายเลขโทรศัพท์ ถ้าเป็นชื่อบริษัท ห้างร้าน จะบอกรายชื่อของสินค้าที่จัดจำหน่ายประเภทของผลิตผล รหัสที่ใช้ในการติดต่อทางโทรเลข รวมทั้งหมายเลขโทรศัพท์ โทรสาร

7. หนังสือคู่มือ ( Handbooks, Manuals)

หนังสือคู่มือ คือ หนังสือที่เสนอสารนิเทศเบ็ดเตล็ด เสนอข้อเท็จจริงอย่างสั้น ๆ ใช้ค้นหาคำตอบหรือคำแนะนำในเรื่องใดเรื่องหนึ่ง

8. ดรรชนี ( Indexes)

ดรรชนี หมายถึง หนังสือที่รวบรวมบทความจากวารสาร ( Periodicals) หนังสือพิมพ์ ( Newspapers) วิทยานิพนธ์ ( Dissertations) หรือ จุลสาร ( Pamphlets) ฯลฯ ให้รายละเอียดทางบรรณานุกรมพร้อมด้วยสาระสังเขป ( Abstracts) หรือสรุปความ แล้วนำมาเรียงตามลำดับหัวเรื่อง และภายใต้หัวเรื่องเดียวกันจะเรียงตามลำดับอักษรชื่อผู้แต่อีกทีหนึ่ง
ปัจจุบันการผลิตดรรชนี มักจะนำจำหน่ายในรูปของ CD – ROM และฐานข้อมูลออนไลน์

9. บรรณานุกรม ( Bibliographies)

บรรณานุกรม คือ หนังสือที่รวบรวมรายชื่อหนังสือพิมพ์อื่น ๆ เข้าด้วยกันโดยจัดเรียงลำดับตามอักษรตัวแรกของชื่อผู้แต่ง ถ้าเป็นชาวต่างประเทศจัดเรียงลำดับตามอักษรตัวแรกของนามสกุล รายละเอียดของแต่ละชื่อเรื่องมีตามลำดับดังนี้ คือ ชื่อและนามสกุลผู้แต่ง ชื่อเรื่อง ครั้งที่พิมพ์ สถานที่พิมพ์ (ชื่อเมือง) สำนักพิมพ์ และปีที่พิมพ์ แต่ละรายชื่ออาจมีบรรณนิทัศน์สังเขป ( Annotations) ประกอบด้วยก็ได้ บรรณานุกรมบางประเภทอาจจัดเรียงลำดับอักษรของหมวดวิชาก่อน แล้วจึงจัดเรียงลำดับตามอักษรชื่อผู้แต่งอีกทีหนึ่ง