หน้าแรก     สารบัญ     พิมพ์     ออก กลับ  7/12 ต่อไป 
วิชาการพัฒนาคุณภาพชีวิตและสังคม : รหัสวิชา 01-120-001
หน่วยที่ 3 หลักธรรมพื้นฐานใน
การดำรงชีวิต
- หลักโอวาทปาติโมกข์ - โอวาทปาติโมกข์ - พรหมวิหาร 4 - สังคหวัตถุ 4 - อิทธิบาท 4

ภาพที่ 3.6 หลักโอวาทปาติโมกข์ ภาพที่ 3.7 พรหมวิหาร 4 ภาพที่ 3.8 สังคหวัตถุ 4 ภาพที่ 3.9 อิทธิบาท 4
หลักโอวาทปาติโมกข์

โอวาทปาติโมกข์

เป็นหลักคำสอนสำคัญของพระพุทธศาสนาหรือคำสอนอันเป็นหัวใจของพระพุทธศาสนา มี 3 อย่างประกอบด้วย

1. การไม่ทำความชั่วทั้งปวง ทั้งทางกาย ทางวาจา และทางใจ
2. การบำเพ็ญแต่ความดี ทั้งทางกาย ทางวาจา และทางใจ
3. การทำจิตของตนให้ผ่องใส การทำจิตใจให้บริสุทธิ์ปราศจากกิเลสทั้งปวง

พรหมวิหาร 4
พรหมวิหารเป็นธรรมประจำใจของผู้ประเสริฐหรือผู้มี
จิตใจยิ่งใหญ่ กว้างขวางดุจพระพรหม 4 อย่างดังนี้
คลิกเพื่อดูภาพขยาย ภาพที่ 3.6 หลักโอวาทปาติโมกข์
1. เมตตา (ความรัก) คือ ความปรารถนาดี มีไมตรี
ต้องการช่วยเหลือให้ทุกคนประสบประโยชน์และความสุข
2. กรุณา (ความสงสาร) คือ อยากช่วยเหลือผู้อื่นให้พ้นจากความทุกข์ ใฝ่ใจที่จะปลดเปลื้องบำบัดความทุกข์ยากเดือดร้อนของคนและสัตว์ทั้งปวง
3. มุทิตา (ความเบิกบานพลอยยินดี) เมื่อเห็นผู้อื่นอยู่ดีมีสุข ก็มีใจแช่มชื่นเบิกบาน เมื่อเห็นเขาทำดีงานประสบความสำเร็จ
ก้าวหน้ายิ่งขึ้นไป ก็พลอยยินดีบันเทิงใจด้วย พร้อมที่จะช่วยส่งเสริมสนับสนุน
4. อุเบกขา (ความมีใจเป็นกลาง) คือ มองตามเป็นจริง โดยวางจิตเรียบสม่ำเสมอ มั่นคง เที่ยงตรงดุจตราชั่ง มองเห็นการที่บุคคลจะได้รับผลดีหรือชั่ว สมควรแก่เหตุที่ตนประกอบ พร้อมที่จะวินิจฉัย วางตน และปฏิบัติไปตามหลักการเหตุผล และ
ความเที่ยงธรรม

คลิกเพื่อดูภาพขยาย ภาพที่ 3.7 พรหมวิหาร 4
สังคหวัตถุ 4

บุคคลผู้อยู่ในสังคมเดียวกัน ควรผูกมิตรไมตรี รู้จักชอบพอกันทั่วไป ตั้งแต่ครอบครัวของตนออกไปจนถึงสังคม
ภายนอกเพื่อจะได้พึ่งพาซึ่งกันและกันหลักธรรมที่นำไปใช้ยึดเหนี่ยวน้ำใจคนนั้น คือ สังคหวัตถุ 4 ได้แก่

1. ทาน (ให้ปัน) คือ เอื้อเฟื้อ เสียสละแบ่งปัน ช่วยเหลือ สงเคราะห์ด้วยปัจจัย 4 ทุน หรือ ทรัพย์สินสิ่งของ ตลอดจนให้ความรู้ ความเข้าใจ และศิลปวิทยา

2. ปิยวาจา (พูดอย่างรักกัน) คือ กล่าวคำสุภาพ ไพเราะ
น่าฟัง ชี้แจง แนะนำสิ่งที่เป็นประโยชน์ มีเหตุผล เป็นหลักฐาน
ชักจูงในทางที่ดีงาม หรือคำแสดงความเห็นอกเห็นใจ ให้กำลังใจ

3. อัตถจริยา (ทำประโยชน์แก่เขา) คือ ช่วยเหลือด้วย
แรงกาย และขวนขวายช่วยเหลือกิจการต่างๆ บำเพ็ญประโยชน์ รวมทั้งช่วยแก้ไขปัญหาและช่วยปรับปรุงส่งเสริมในด้านจริยธรรม

4. สมานัตตตา (เอาตัวเข้ามาสมาน) คือ ทำตัวให้เข้ากับเขาได้ วางตนเสมอต้นเสมอปลาย ให้ความเสมอภาค ปฏิบัติ
สม่ำเสมอกันต่อคนทั้งหลาย ไม่เอาเปรียบ และเสมอในสุขทุกข์ คือ
ร่วมสุขร่วมทุกข์ ร่วมรับรู้ ร่วมแก้ปัญหา เพื่อให้เกิดประโยชน์สุขร่วมกัน

คลิกเพื่อดูภาพขยาย ภาพที่ 3.8 สังคหวัตถุ 4
อิทธิบาท 4

อิทธิบาท คือ หลักธรรมแห่งความสำเร็จ บุคคลผู้ต้องการความสำเร็จต้องปฏิบัติตามหลักธรรมที่จะนำไปสู่
ความสำเร็จ 4 ประการดังนี้

1. ฉันทะ (มีใจรัก) คือพอใจจะทำสิ่งนนั้น และทำด้วย
ใจรัก ต้องการทำให้เป็นผลสำเร็จอย่างดีแห่งกิจหรืองานที่ทำ มิใช่
สักแต่ว่าทำพอให้เสร็จๆ หรือเพียงเพราะอยากได้รางวัลหรือ
ผลกำไร

2. วิริยะ (พากเพียร) คือ ขยันหมั่นประกอบ หมั่นกระทำสิ่งนั้นด้วยความพยายามเข้มแข็ง อดทน เอาธุระ ไม่ทอดทิ้ง
ไม่ท้อถอย ก้าวไปข้างหน้าจนกว่าจะสำเร็จ

3. จิตตะ (เอาจิตใจฝักใฝ่) คือ ตั้งจิตรับรู้ในสิ่งที่ทำ และทำสิ่งนั้นด้วยความคิดไม่ปล่อยจิตใจให้ฟุ้งซ่านเลื่อนลอย ให้
ความคิดในเรื่องนั้นบ่อยๆ เสมอๆ ทำกิจหรืองานนั้นอย่างอุทิศตัว อุทิศใจ
คลิกเพื่อดูภาพขยาย ภาพที่ 3.9 อิทธิบาท 4
4. วิมังสา (ใช้ปัญญาสอบสวน) คือ หมั่นใช้ปัญญาพิจารณาใคร่ครวญตรวจตราหาเหตุผลและตรวจสอบ
ข้อยิ่งหย่อน เกินเลย บกพร่อง ขัดข้อง เป็นต้น ในสิ่งที่ทำนั้น โดยรู้จักทดลองวางแผน วัดผล คิดค้นวิธีแก้ไขปรับปรุง เป็นต้น เพื่อจัดการและดำเนินงานนั้นให้ได้ผลดียิ่งขึ้นไป