หน้าแรก     สารบัญ     พิมพ์     ออก
กลับ 3/3 ต่อไป
วิชาสังคมกับเศรษฐกิจ : รหัสวิชา 01-130-001

หน่วยที่ 11 รายได้ประชาชาติ การคลัง การเงิน กับการแก้ไขปัญหา - การคลัง - ความหมายการคลัง - ความสำคัญของการคลัง - การจัดทำงบประมาณ - ภาษีอากร - นโยบายการคลัง

ภาพที่ 11.2 ฝ่ายบริหารมีหน้าที่จัดเตรียมงบประมาณ


การคลัง

การคลัง หมายถึง กิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับรายรับรายจ่ายของรัฐบาล ซึ่งรัฐบาลจะต้องวางแผนการใช้จ่าย และวางแผนในการจัดหารายรับ รวมทั้งการกู้ยืมถ้าค่าใช้จ่ายไม่เพียงพอโดยคำนึงถึงผลกระทบทางด้านต่าง ๆ ที่จะเกิดขึ้นเพื่อให้เป็นผลดีแก่เศรษฐกิจของประเทศและยกระดับความเป็นอยู่ของประชาชนให้ดีขึ้น

ความสำคัญของการคลัง
การคลังมีความสำคัญมากที่จะนำพาประเทศไปสู่ความเจริญรุ่งเรือง เพราะการคลังเป็น
เครื่องมือในการหารายได้ให้กับรัฐบาลเพื่อนำมาใช้จ่ายในการบริหารประเทศ ถ้าจัดเก็บรายได้น้อยไป หรือจัดเก็บรายได้มากแต่ประชาชนเดือดร้อนไม่ใช่สิ่งที่พึงประสงค์จะต้องจัดเก็บรายได้ให้มากพอที่จะนำมาบริหารและพัฒนาประเทศโดยที่ประชาชน
พึงพอใจ
มองด้านการใช้จ่ายในการบริหารประเทศจะต้องใช้เงินอย่างมีประสิทธิภาพโปร่งใส ตรวจสอบได้ ปราศจากการคอรัปชั่น จึงจะส่งผลประโยชน์ถึงมือประชาชนอย่างเต็มที่
ส่วนการกู้ยืมของรัฐเพื่อนำมาใช้จ่ายก็สำคัญอย่างยิ่งจะนำมาเสริมในการบริหารจัดการ และลงทุนเพื่อพัฒนาประเทศ แต่เงินที่กู้ยืมมาลงทุนพัฒนาประเทศต้องคุ้มค่าในทางเศรษฐศาสตร์ และผลประโยชน์จะต้องตกแก่รุ่นลูก หลานต่อไปด้วย เพราะเงินที่รัฐกู้ยืมมาจะเป็นหนี้สาธารณะที่คนรุ่นลูกรุ่นหลานต้องรับภาระด้วย
คลิกเพื่อดูภาพขยาย ภาพที่ 11.2 ฝ่ายบริหารมีหน้าที่จัดเตรียมงบประมาณ

การจัดทำงบประมาณ
ฝ่ายบริหารมีหน้าที่จัดเตรียมงบประมาณ ซึ่งมี 3 ขั้นตอนหลัก (ชาญชัย มุสิกนิศากร : 251) ดังนี้ คือ
1. ฝ่ายบริหารมีหน้าที่จัดเตรียมงบประมาณประจำปี เพื่อเสนอต่อฝ่ายนิติบัญญัติ อนุมัติโดยการเริ่มต้นจากการประมาณการรายได้ – รายจ่าย และวงเงินกู้ก่อน มีการกำหนดยอดงบประมาณที่แต่ละกระทรวงจะได้รับและจัดสรรตาม
กรม กองภายในกระทรวง ขั้นสุดท้ายเมื่อวงเงินเป็นที่ตกลงแล้วจะมีการยกร่างเป็นพระราชบัญญัติเพื่อเสนอ รัฐสภา
2. การอนุมัติงบประมาณของรัฐสภา จะต้องกระทำเป็น 3 วาระ คือ วาระแรกการรับหลักการ วาระที่สองพิจารณาตัวเลขงบประมาณที่แก้ไขเท่านั้น และวาระที่สามเป็นการพิจารณาว่าสมควรตราเป็นกฎหมายหรือไม่
3. การบริหารและควบคุมงบประมาณ เป็นขั้นตอนสุดท้ายของกระบวนการงบประมาณ มีการบริหารและควบคุมโดย 2 หน่วยงาน คือ สำนักงบประมาณและกรมบัญชีกลาง และควบคุมตรวจสอบโดยสำนักงานตรวจสอบเงินแผ่นดิน

ภาษีอากร
หมายถึง สิ่งที่เรียกเก็บจากบุคคล ทรัพย์สิน หรือธุรกิจที่ถูกต้องตามกฏหมายเพื่อนำไปสนับสนุนรัฐบาลกลางหรือรัฐบาลท้องถิ่น
ประเภทภาษีตามหลักการผลักภาระภาษีแบ่งออกเป็น ภาษีทางตรง และภาษีทางอ้อม
ภาษีทาง ตรง
( Direct Tax ) หมายถึง ภาษีที่ผู้เสียภาษีไม่สามารถผลักภาระภาษีไปให้ผู้อื่นได้ ตัวอย่างของภาษีทางตรงที่สำคัญ ได้แก่ ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา ภาษีเงินได้นิติบุคคล ภาษีมรดก ภาษีทรัพย์สิน เป็นต้น
ภาษีทาง อ้อม ( Indirect Tax )
หมายถึง ภาษีที่ผู้เสียภาษีที่สามารถผลักภาระไปให้กับผู้อื่นได้ง่าย ตัวอย่างภาษีทางอ้อมที่สำคัญ ได้แก่ ภาษีการขายทั่วไป ภาษีสรรพสามิต ภาษีศุลกากร เป็นต้น

นโยบายการคลัง
เป็นเครื่องมือที่นำมาแก้ไขปัญหาเศรษฐกิจในสภาวการณ์ต่างๆ มี 3 รูปแบบ คือ
นโยบายการคลังแบบสมดุล
หมายถึง การตั้งงบประมาณรายจ่ายเท่ากับรายรับ (กรณี สภาวการณ์เศรษฐกิจเป็นปกติ
นโยบายการคลังแบบขาดดุล
หมายถึง การตั้งงบประมาณรายจ่ายมากกว่ารายรับ (กรณีสภาวการณ์เศรษฐกิจ
ตกต่ำ คนตกงานมาก)
นโยบายการคลังแบบเกินดุล
หมายถึง การตั้งงบประมาณรายจ่ายน้อยกว่ารายรับ (กรณีสภาวการณ์เศรษฐกิจมีสภาวะเงินเฟ้อผิดปกติ)
มาตราการทางการคลังที่จะนำมาใช้กระตุ้นเศรษฐกิจในยามที่เศรษฐกิจตกต่ำ และใช้ชลอสภาวะเศรษฐกิจที่โตขึ้นผิดปกติมี 3 มาตรการที่สำคัญ คือ
1. ด้านค่าใช้จ่ายของรัฐบาล (ใช้นโยบายเกินดุลหรือสมดุลหรือขาดดุล)
2. ด้านภาษี (ลดหรือเพิ่มภาษี)
3. ด้านเงินโอน