หน้าแรก     สารบัญ     พิมพ์     ออก กลับ  4/4  ต่อไป 
อาหารและการให้อาหารสัตว์น้ำ : รหัสวิชา 10-150-404
หน่วยที่ 13 การคำนวณสร้างสูตรอาหาร - การคำนวณสูตรอาหารโดยวิธีใช้รูปสี่เหลี่ยม - กรณีที่ใช้วัตถุดิบอาหารสัตว์ 2 ชนิด - กรณีที่ใช้วัตถุดิบอาหารสัตว์มากกว่า 2 ชนิด


รูปที่ 13.3 การคำนวณสูตรอาหารโดยวิธีใช้รูปสี่เหลี่ยม กรณีที่ใช้วัตถุดิบอาหารสัตว์มากกว่า 2 ชนิด
การคำนวณสูตรอาหารโดยวิธีใช้รูปสี่เหลี่ยม

วิธีนี้เป็นวิธีที่นิยมใช้มากเหมือนกับวิธีลองผิดลองถูก โดยจะมีหลักการที่สำคัญดังนี้ คือ ต้องแบ่ง วัตถุดิบอาหารสัตว์ ออกเป็น 2 กลุ่ม คือ วัตถุดิบที่มีโปรตีนสูง และวัตถุดิบที่มีโปรตีนต่ำ แล้วเขียนค่าเปอร์เซ็นต์ไว้มุมซ้ายของรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส โดยเขียนเปอร์เซ็นต์โปรตีนของวัตถุดิบที่มีโปรตีนสูงไว้ มุมซ้ายล่าง และเปอร์เซ็นต์โปรตีนของวัตถุดิบที่มีโปรตีนต่ำไว้มุมซ้ายบน จากนั้นจึงนำค่าเหล่านี้มาหักลบกับเปอร์เซ็นต์โปรตีนที่ต้องการให้มีในสูตรอาหาร ซึ่งเขียนไว้ตรงกลางรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส แล้วจึงนำค่าที่หักลบแล้วมาคำนวณสูตรอาหาร วิธีเขียนรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสอาจแบ่งย่อยได้ 2 กรณี คือ

1) กรณีที่ใช้วัตถุดิบอาหารสัตว์ 2 ชนิด
การผลิตอาหารปลาที่ใช้วัตถุดิบ 2 ชนิด มาผสมกันนี้ส่วนใหญ่จะใช้ปลาเป็ดหรือปลาป่นเป็นหลัก แล้วนำวัตถุดิบอาหารสัตว์ที่ได้จากพืชมาผสม

ตัวอย่างที่ 3 จงคำนวณสูตรอาหารปลาดุกซึ่งต้องการผลิตให้มีโปรตีน 35% จำนวน 100 กิโลกรัม โดยใช้ปลาเป็ดและกากถั่วเหลืองเป็นส่วนผสม กำหนดให้ปลาเป็ด และกากถั่วเหลืองมีโปรตีน 20 และ 45 % ตามลำดับ

วิธีการคำนวณ

ขั้นตอนที่ 1 : เขียนรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส และใส่เปอร์เซ็นต์โปรตีนที่ต้องการให้มีลงตรงกลาง

35


ขั้นตอนที่ 2 : ใส่เปอร์เซ็นต์โปรตีนของกากถั่วเหลืองซึ่งมีโปรตีนสูงไว้มุมซ้ายล่าง และเปอร์เซ็นต์โปรตีน ของปลาเป็ดซึ่งมีโปรตีนต่ำไว้มุมซ้ายบนแล้วหักลบค่าเหล่านั้นกับเปอร์เซ็นต์โปรตีนที่ต้องการให้มีไว้ที่มุมตรงข้ามของวัตถุดิบอาหารสัตว์



ดังนั้น สัดส่วนของปลาเป็ดและกากถั่วเหลืองในอาหารผสมมีค่ารวม 10 + 15 = 25 ส่วน

ขั้นตอนที่ 3 : คำนวณปริมาณปลาเป็ด และกากถั่วเหลืองในสูตร อาหาร 100 กิโลกรัม ได้ดังนี้
อาหารผสม     25 กิโลกรัม ต้องมีปลาเป็ด 10 กิโลกรัม
อาหารผสม     100 กิโลกรัม ต้องมีปลาเป็ด (10/25) x 100 = 40 กิโลกรัม
อาหารผสม     25 กิโลกรัม ต้องมีกากถั่วเหลือง 15 กิโลกรัม
อาหารผสม     100 กิโลกรัม ต้องมีกากกถั่วเหลือง (15/25) x 100 = 60 กิโลกรัม

ขั้นตอนที่ 4 : ตรวจสอบเปอร์เซ็นต์โปรตีนในสูตรอาหาร
ชนิดของวัตถุดิบ จำนวน(กิโลกรัม) ปริมาณโปรตีน (กิโลกรัม)
ปลาเป็ด
กากถั่วเหลือง
รวม
40
60
100
40 x (20/100) = 8
60 x (45/100) = 27
35


ตัวอย่างที่ 4 จากตัวอย่างที่ 1 จงคำนวณสูตรอาหารปลาดุกซึ่งต้องการผลิตให้มีโปรตีน 30 เปอร์เซ็นต์ โดยวิธีการเขียนรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส

วิธีการคำนวณ

ขั้นตอนที่ 1 : เขียนรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสและใส่เปอร์เซ็นต์โปรตีนที่ต้องการให้มีลงตรงกลาง

30


ขั้นตอนที่ 2 : ใส่เปอร์เซ็นต์โปรตีนของปลาป่นซึ่งมีโปรตีนสูงไว้มุมซ้ายล่างและเปอร์เซ็นต์โปรตีนของรำ ซึ่งมีโปรตีนต่ำไว้มุมซ้ายบน แล้วหักลบค่าเหล่านั้นกับเปอร์เซ็นต์ที่ต้องการไว้ที่มุมตรงข้ามของวัตถุดิบ



ดังนั้น สัดส่วนของรำและปลาป่นในอาหารมีค่ารวม 30 + 18 = 48 ส่วน

ขั้นตอนที่ 3 : คำนวณปริมาณรำ และปลาป่นในสูตรอาหาร 100 กิโลกรัม ได้ดังนี้

อาหารผสม     48 กิโลกรัม     ต้องมีรำ 30 กิโลกรัม
อาหารผสม     100 กิโลกรัม     ต้องมีรำ (30/48) x 100 = 65.5 กิโลกรัม
อาหารผสม     48 กิโลกรัม     ต้องมีปลาป่น 18 กิโลกรัม
อาหารผสม     100 กิโลกรัม     ต้องมีปลาป่น (18/48) x 100 = 37.5 กิโลกรัม

ขั้นตอนที่ 4 : ตรวจสอบเปอร์เซ็นต์โปรตีนในสูตรอาหารดังกล่าว

ชนิดของวัตถุดิบ จำนวน(กิโลกรัม) ปริมาณโปรตีน (กิโลกรัม)
รำ
ปลาป่น
รวม
62.5
37.5
100
62.5 x (12/100) = 7.5
37.5 x (60/100) = 22.5
30


2) กรณีที่ใช้วัตถุดิบอาหารสัตว์มากกว่า 2 ชนิด
วิธีนี้ จะต้องหาค่าเฉลี่ยเปอร์เซ็นต์โปรตีน ของวัตถุดิบที่มีโปรตีนสูง และค่าเฉลี่ยเปอร์เซ็นต์โปรตีนของ วัตถุดิบที่มีโปรตีนต่ำ แล้วจึงนำมาคำนวณเช่นเดียวกับเมื่อใช้วัตถุดิบอาหารสัตว์ 2 ชนิด

ตัวอย่างที่ 5 จงคำนวณสูตรอาหารปลาดุกซึ่งต้องการผลิตให้มีโปรตีน 35 % จำนวน 100 กิโลกรัม โดยใช้ปลาป่น กากถั่วเหลือง เมล็ดข้าวโพดบด รำ และมันเส้นเป็นส่วนผสม กำหนดให้ปริมาณโปรตีนของปลาป่น กากถั่วเหลือง เมล็ดข้าวโพด รำ และมันเส้นมีค่าเป็น 60 , 45, 7, 12 และ 2 เปอร์เซ็นต์ ตามลำดับ

วิธีการคำนวณ

ขั้นตอนที่ 1 : เขียนรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสและใส่เปอร์เซ็นต์โปรตีนที่ต้องการให้มีลงตรงกลาง

35
คลิกเพื่อดูภาพขยายใหญ่ รูปที่ 13.3 การคำนวณสูตรอาหารโดยวิธีใช้รูปสี่เหลี่ยม กรณีที่ใช้วัตถุดิบอาหารสัตว์มากกว่า 2 ชนิด


ขั้นตอนที่ 2 : แบ่งวัตถุดิบอาหารสัตว์ออกเป็นกลุ่มที่มีโปรตีนสูงและโปรตีนต่ำ โดยใช้เกณฑ์แบ่งที่ 20 เปอร์เซ็นต์ แล้วหาค่าเฉลี่ยได้ ดังนี้

อาหารกลุ่มที่มีโปรตีนสูง (ปลาป่น + กากถั่วเหลือง) มีโปรตีนเฉลี่ย

(60 + 45) / 2 = 52.5 เปอร์เซ็นต์

อาหารกลุ่มที่มีโปรตีนต่ำ (เมล็ดข้าวโพด + รำ + มันเส้น) มีโปรตีนเฉลี่ย

(7 + 12 + 2) / 3 = 7 เปอร์เซ็นต์

จากนั้นใส่เปอร์เซ็นต์โปรตีนของอาหารกลุ่มที่มีโปรตีนสูงไว้มุมซ้ายล่างและเปอร์เซ็นต์โปรตีนของอาหาร ที่มีโปรตีนต่ำไว้มุมซ้ายบน แล้วหักลบค่าเหล่านั้นกับเปอร์เซ็นต์โปรตีนที่ต้องการให้มีไว้ที่มุมตรงข้ามของวัตถุดิบ อาหารสัตว์



ดังนั้น สัดส่วนของวัตถุดิบอาหารสัตว์ที่มีโปรตีนสูงและโปรตีนต่ำมีค่ารวม 17.5 + 28 = 45.5 ส่วน

ขั้นตอนที่ 3 : คำนวณสัดส่วนวัตถุดิบอาหารสัตว์ที่มีโปรตีนสูงและโปรตีนต่ำในสูตรอาหาร 100 กิโลกรัม ได้ดังนี้
อาหารผสม     45.5 กิโลกรัม ต้องมีเมล็ดข้าวโพดบด รำและมันเส้นรวม 17.5 กก.
อาหารผสม     100 กิโลกรัม ต้องมีเมล็ดข้าวโพดบด รำและมันเส้นรวม
(17.5/45.5) x 100 = 38.46 กก.

ฉะนั้นจึงมีเมล็ดข้าวโพดบด รำ และมันเส้นอย่างละเท่า ๆ กัน คือ

38.46/3 = 12.82 กก.

อาหารผสม     45.5 กิโลกรัม ต้องมีปลาป่นและกากถั่วเหลืองรวม 28 กก.
อาหารผสม     100 กิโลกรัม ต้องมีปลาป่นและกากถั่วเหลืองรวม
(28/45.5) x 100 = 61.54 กก.
ฉะนั้นจึงมีปลาป่นและกากถั่วเหลืองอย่างละเท่า ๆ กัน คือ 61.54/2 = 30.77 กก.

ขั้นตอนที่ 4 : ตรวจสอบเปอร์เซ็นต์โปรตีนในสูตรอาหารดังกล่าว

ชนิดของวัตถุดิบ จำนวน(กิโลกรัม) ปริมาณโปรตีน (กิโลกรัม)
ปลาป่น
กากถั่วเหลือง
เมล็ดข้าวโพดบด
รำ
มันเส้น
รวม
30.77
30.77
12.82
12.82
12.82
100
30.77 x (60/100) = 18.46
30.77 x (60/100) = 13.85
30.77 x (60/100) = 0.90
30.77 x (60/100) = 1.54
30.77 x (60/100) = 0.25
35


ตัวอย่างที่ 6 จงคำนวณสูตรอาหารปลาดุกซึ่งต้องการผลิตให้มีโปรตีน 25% จำนวน 100 กิโลกรัม โดยใช้ปลาป่น กากถั่วเหลือง รำ ปลายข้าว และพรีมิกซ์ เป็นส่วนผสม โดยใช้ปลาป่น และกากถั่วเหลืองอย่างละเท่า ๆ กัน และรำ เป็น 2 เท่าของปลายข้าว พร้อมทั้งใช้พรีมิกซ์ 2 เปอร์เซ็นต์ กำหนดให้ปริมาณโปรตีนของปลาป่น กากถั่วเหลือง รำ และปลายข้าวมีค่าเป็น 60, 44, 12 และ 12 เปอร์เซ็นต์ตามลำดับ

วิธีการคำนวณ

เนื่องจากสูตรอาหารพรีมิกซ์ซึ่งไม่มีโปรตีนอยู่ด้วย 2% ดังนั้นปริมาณอาหารที่นำมาคำนวณในการเตรียมอาหารจึงคงเหลือเพียง 100 - 2 กิโลกรัม

อาหาร     98 กิโลกรัม ต้องมีโปรตีน 25 กิโลกรัม
อาหาร     100 กิโลกรัม ต้องมีโปรตีน (25/98) x 100 = 25.5 กิโลกรัม

ขั้นตอนที่ 1 : เขียนรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส และเปอร์เซ็นต์ที่ต้องการลงตรงกลาง

25.5


ขั้นตอนที่ 2 : แบ่งวัตถุดิบอาหารสัตว์
อาหารกลุ่มที่มีโปรตีนสูง (ปลาป่น + กากถั่วเหลือง) มีโปรตีนเฉลี่ย
[ (1 x 60) + (1 x 44) ] / 2 = 52 กิโลกรัม
อาหารกลุ่มที่มีโปรตีนต่ำ (รำ + ปลายข้าว) มีโปรตีนเฉลี่ย
[ (2 x 12) + (1 x 12) ] / 3 = 12 กิโลกรัม
จากนั้นใส่เปอร์เซ็นต์โปรตีนของอาหารที่มีโปรตีนสูงไว้มุมซ้ายล่าง และเปอร์เซ็นต์โปรตีนของอาหารที่มีโปรตีนต่ำไว้มุมซ้ายบน แล้วหักลบค่าเหล่านั้นกับเปอร์เซ็นต์โปรตีนที่ต้องการ ให้มีไว้ที่มุมตรงข้ามของ วัตถุดิบอาหารสัตว์



ดังนั้นสัดส่วนของวัตถุดิบอาหารสัตว์ที่มีโปรตีนสูงและโปรตีนต่ำมีค่ารวม 26.5 + 13.5 = 40 ส่วน

ขั้นตอนที่ 3 : คำนวณสัดส่วนวัตถุดิบอาหารสัตว์ในสูตรอาหาร 98 กิโลกรัม ได้ดังนี้
อาหารผสม     40 กิโลกรัม ต้องมีรำและปลายข้าวรวม 26.5 กิโลกรัม
อาหารผสม     98 กิโลกรัม ต้องมีรำและปลายข้าวรวม
(26.5/40) x 98 = 64.92 กิโลกรัม

ฉะนั้น มีรำอยู่     (2/3) x 64.92 = 43.28 กิโลกรัม
มีปลายข้าวอยู่     (1/3) x 64.92 = 21.64 กิโลกรัม

อาหารผสม     40 กิโลกรัม ต้องมีปลาป่นและกากถั่วเหลืองรวม 13.5 กิโลกรัม
อาหารผสม     98 กิโลกรัม ต้องมีปลาป่นและกากถั่วเหลืองรวม
(13.5/40) x 98 = 33.08 กิโลกรัม

ฉะนั้น มีปลาป่นอยู่     (1/2) X 33.08 = 16.54 กิโลกรัม
มีกากถั่วเหลืองอยู่     (1/2) X 33.08 = 16.54 กิโลกรัม

ขั้นตอนที่ 4 : ตรวจสอบเปอร์เซ็นต์โปรตีนในสูตรอาหารดังกล่าว
ชนิดของวัตถุดิบ จำนวน(กิโลกรัม) ปริมาณโปรตีน (กิโลกรัม)
ปลาป่น
กากถั่วเหลือง
รำ
ปลายข้าว
พรีมิกซ์ รวม
16.54
16.54
43.28
21.64
2
100
16.54 X (60/100) = 9.92
16.54 X (44/100) = 7.28
43.28 X (12/100) = 5.19
21.64 21.64 X (12/100) = 2.60
-
24.99