หน้าแรก     สารบัญ     พิมพ์     ออก กลับ  4/4  ต่อไป 
มีนวิทยา : รหัสวิชา 03-041-104

หน่วยที่ 9 ระบบการหายใจและการหมุนเวียนโลหิต (ต่อ) การไหลเวียนของเลือด - ระบบเส้นเลือด 1. ระบบเส้นเลือดแดง (arterial system) 2. ระบบเส้นเลือดดำ (venous system) ระบบน้ำเหลือง


รูปที่ 9.4 แผนภาพการไหลเวียนเลือดของปลา

การไหลเวียนของเลือด
ระบบเส้นเลือด
เลือดที่ได้รับออกซิเจนจากเหงือกจะไปเลี้ยงส่วนหัวทางเส้นเลือดแดง คาโรติด (carotid artery) และไปเลี้ยงส่วนลำตัวและหางทางดอร์ซอล เอโอตา ในส่วนหางเส้นเลือดนี้จะเปลี่ยนชื่อเป็นคอดอล
อาร์ทีรี (caudal artery) และเลือดเสียจะถูกรวบรวมในคอดอล เวน (caudal vein) ทอดอยู่ใต้คอดอล อาร์ทีรี แล้วแยกเข้าสู่ไตทางระบบรีนอล โพร์แทล (renal portal system) จากนั้นจะผ่านไปด้านหน้ารับเลือดเสียจากส่วนอื่นๆ ด้วย แล้วเข้าสู่ไซนัส วีโนซัส ซึ่งมีเลือดเสียจากตับ (hepatic vein) ทางเดินอาหารและอวัยวะภายในมาเปิดด้วย แล้วเลือดเสียทั้งหมดจึงเข้าสู่หัวใจและถูกฉีดไปฟอกที่เหงือก แยกนำเข้าสู่เหงือกทางเส้นเลือดแขนง (afferent branchial artery)
3 - 7 คู่ มีการแตกเป็นเส้นเลือดฝอยในเส้นเหงือกฝอยเพื่อแลกเปลี่ยนแก๊ส ปลาฉลามส่วนใหญ่และปลากระดูกแข็งมีเส้นเลือดแขนงนำเข้าเหงือก 4 คู่ เลือดที่ฟอกแล้วจะออกทางเส้นเลือดแขนงส่งออก (efferent branchial artery) แล้วรวมกันเป็นดอร์ซอล เอโอร์ตา แบ่งระบบเส้นเลือดเป็น 2 ระบบ คือ
คลิกเพื่อดูภาพขยายใหญ่ รูปที่ 9.4 แผนภาพการไหลเวียนเลือดของปลา (ที่มา : วิมล, 2528)
  1. ระบบเส้นเลือดแดง (arterial system)
    เส้นเลือดที่อยู่ในระบบนี้มีทั้งเลือดดีและเลือดเสียผ่าน จึงแบ่งเป็น 3 พวก คือ
    1.1 ระบบเส้นเลือดที่นำเลือดไปฟอกที่เหงือก เลือดที่อยู่ในระบบนี้เป็นเลือดเสียที่ออกจากหัวใจ ผ่านเวนทรอล เอโอร์ตา และแยกเข้าสู่เหงือกทางเส้นเลือดแขนง 4 - 5 คู่
    1.2 ระบบเส้นเลือดที่นำเลือดออกจากเหงือก เลือดดีที่ผ่านการฟอกแล้วจะออกจากเหงือกทางเส้นเลือดแขนงนำออก แล้วรวมกันเป็นเส้นเดียว คือ ดอร์ซอล เอโอร์ตา ทอดไปตามยาวของลำตัว และอีกเส้นหนึ่งแยกมาจากแขนงคู่ที่หนึ่งเรียก คาโรทิด อาร์ทีรี นำเลือดไปเลี้ยงสมอง
    1.3 ระบบเส้นเลือดที่นำเลือดไปเลี้ยงส่วนต่างๆ ของร่างกาย คือ ดอร์ซอล เอโอร์ตา โดยทอดไปตามยาวของร่างกายใต้กระดูกสันหลัง เมื่อเลยส่วนท้องไปจะเล็กลงกลายเป็นคอดอล อาร์ทีรี (caudal artery) เข้าไปในช่องฮีมอล ของกระดูกสันหลังเหนือคอดอล เวน เส้นเลือดนี้จะมีแขนงแยกไปเลี้ยงส่วนต่างๆ ของร่างกาย ทั้งเส้นเดี่ยวและเส้นคู่ เช่น ไปเลี้ยงบริเวณทางเดินอาหาร อวัยวะสืบพันธุ์ และส่วนของกล้ามเนื้อลำตัว

  2. ระบบเส้นเลือดดำ (venous system)
    ระบบเส้นเลือดดำส่วนมากจะไปคู่กับเส้นเลือดแดง โดยเฉพาะในส่วนปลายที่อยู่ตามอวัยวะต่าง ๆ และปลายทางของเส้นเลือดดำทั้งหมดจะส่งเข้าสู่ ไซนัส วีโนซัส ระบบนี้จะมีโพรงรับเลือดหลายแห่ง แบ่งได้ 3 พวก คือ
    2.1 เส้นเลือดที่นำเลือดเข้าสู่ไซนัส วีโนซัส ประกอบด้วยเฮพาทิค ไซนัส (hepatic sinus) ทำหน้าที่รับเลือดจากตับส่งเข้าไปไซนัส วีโนซัส นอกจากนี้ก็มีคูไวเรียน ไซนัส (cuveirian sinuses) รับเลือดเสียจากลำตัวมาเปิดเข้า
    2.2 ระบบเส้นเลือดที่รับเลือดเสียกลับจากกระเพาะอาหาร ม้าม และลำไส้ (hepatic portal system) โดยรวบรวมไว้ในเฮพาทิค โพร์แทล เวน แล้วไหลเข้าสู่ตับ จากตับไหลเข้าสู่เฮพาทิค เวน (hepatic vein) ก่อนเข้าไซนัส วีโรซัส
    2.3 ระบบเส้นเลือดที่รับเลือดเสียจากส่วนหาง (renal portal system) ประกอบด้วย คอดอล เวน ทอดอยู่ในช่องฮีมอล รับเลือดเสียจากส่วนหาง เมื่อถึงไตจะแยกเข้าสู่ไตทางรีนอล โพร์แทล เวน (renal portal vein) หลังจากนั้นเลือดจะถูกรวบรวมเข้าสู่โพสต์ คาร์ดินอล เวน (post cardinal vein) ไปสิ้นสุดที่ดัคต์ ออฟ กูวิเย (duct of Cuvier) หรือ คูไวเรียน ไซนัส ก่อนเข้าสู่ไซนัส วีโนซัส
    การไหลเวียนของเลือดในปลาเป็นระบบปิดและเป็นแบบทางเดียว คือ เลือดที่ไหลเข้าสู่หัวใจจะมีแต่เลือดเสียเพียงอย่างเดียว การไหลเวียนเริ่มจากเลือดเสียถูกฉีดออกจากหัวใจไปตามเส้นเลือดเข้าสู่เหงือก ภายในเหงือกเลือดเสียจะรับแก๊สออกซิเจนและถ่ายเทแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ออกไป เลือดดีจะไหลไปตามเส้นเลือดแดง แยกไปเลี้ยงส่วนต่างๆ ของร่างกาย เมื่อเลือดถูกใช้จนเป็นเลือดเสียจะไหลมาตามเส้นเลือดดำกลับสู่หัวใจ
ระบบน้ำเหลือง
ระบบน้ำเหลืองในตัวปลาดัดแปลงมาจากส่วนของเส้นเลือดดำในระบบไหลเวียนโลหิต ระบบน้ำเหลืองนี้มีลักษณะคล้ายกับในสัตว์มีกระดูกสันหลังชนิดอื่น น้ำเหลืองจะถูกเก็บไว้ในท่อเดี่ยว ท่อคู่ หรือในแอ่งไซนัสที่ไม่เชื่อมต่อกับระบบไหลเวียนโลหิต แต่ในปลาปากกลมจะมีท่อน้ำเหลืองที่สามารถเชื่อมต่อกับระบบเลือดดำ ปลาปากกลมและปลากระดูกแข็งบางชนิดมีหัวใจ (lymph heart) ที่สามารถยืดหดได้ดีสำหรับทำหน้าที่สูบฉีดน้ำเหลืองโดยเฉพาะ ปลากระดูกอ่อนมีท่อน้ำเหลืองมากมายเช่นกัน แต่ไม่มีแอ่งไซนัสหรือหัวใจสำหรับสูบฉีดน้ำเหลือง