หน้าแรก     สารบัญ     พิมพ์     ออก กลับ  2/5  ต่อไป 
สารควบคุมการเจริญเติบโตของพืช : รหัสวิชา 03-932-404


หน่วยที่ 1. ความหมายและคุณสมบัติของสารควบคุมการเจริญเติบโตของพืช - สารควบคุมการเจริญเติบโตของพืช - ฮอร์โมนพืช


รูปที่ 1.1 ความหมายและคุณสมบัติของสารควบคุมการเจริญเติบโตของพืช

หน่วยที่ 1 ความหมายและคุณสมบัติของสารควบคุมการเจริญเติบโตของพืช
สารควบคุมการเจริญเติบโตของพืช (Plant Growth Regulators, PGRs) หมายถึง สารอินทรีย์ที่พืชสร้างขึ้นหรือสารที่สังเคราะห์ขึ้น เมื่อใช้ในปริมาณเล็กน้อย (ความเข้มข้นประมาณ 1 มิลลิโมลต่อลิตร หรือน้อยกว่า) ทำให้เกิดผลต่อการเจริญเติบโตของพืช อาจจะเกิดผลในการเร่งหรือชะลอการเจริญเติบโตของพืช ตัวอย่างของสารอินทรีย์ที่พืชสร้างขึ้น เช่น อินโดอะซีติก แอซิค (Indoleacetic Acid) และสารสังเคราะห์ เช่น แอลฟาแนปตาลีนอะซีติก แอซิด (-Napthaleneacetic Acid) ซึ่งสารทั้ง 2 ชนิดเป็นสารควบคุมการเจริญเติบโตของพืช

ฮอร์โมนพืช (Plant Hormones หรือ Phytohormones) หมายถึงสารอินทรีย์ที่พืชสร้างขึ้นในปริมาณเล็กน้อย (ความเข้มข้นประมาณ 1 มิลลิโมลต่อลิตร หรือน้อยกว่า) โดยสารสามารถเคลื่อนย้ายจากแหล่งที่สร้างไปยัง
คลิกเพื่อดูภาพขยายใหญ่ รูปที่ 1.1 ความหมายและคุณสมบัติของ
สารควบคุมการเจริญเติบโตของพืช
อวัยวะหรือเนื้อเยื่ออื่น และทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางสรีรวิทยาต่ออวัยวะหรือเนื้อเยื่อนั้น หรือสารที่พืชสร้างขึ้นโดยอวัยวะหรือเนื้อเยื่อนั้น และมีผลโดยตรงต่ออวัยวะหรือเนื้อเยื่อนั้นๆ

คุณสมบัติของสารที่จัดเป็นสารควบคุมการเจริญเติบโตของพืช สามารถแยกออกเป็นข้อๆ ได้ดังนี้
  1. เป็นสารอินทรีย์ (Organic Compound) เป็นสารอินทรีย์ที่สูตรโครงสร้างประกอบด้วย C H หรือ O ไม่ว่าสารนั้นจะเป็นสารที่พืชสร้างขึ้น สกัดได้มาจากพืช หรือเป็นสารสังเคราะห์โดยมีผลต่อการเจริญเติบโตของพืช อาจจะส่งเสริม ยับยั้ง หรือชะลอการเจริญเติบโตของพืช มีสารบางชนิดที่มีผลในการส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืชได้ เช่น ธาตุอาหารที่ให้แก่พืช แต่ไม่ได้จัดเป็นสารควบคุมการเจริญเติบโตของพืชและมีสารบางชนิดสามารถชักนำให้พืชออกดอกได้ แต่ก็ไม่จัดเป็นสารควบคุมการเจริญเติบโตของพืช เช่น โปแตสเซียม ไนเตรท (KNO3) ที่สามารถชักนำให้มะม่วงออกดอกได้
  2. ใช้ในปริมาณเล็กน้อยหรือความเข้มข้นต่ำ (Low Concentration) เป็นสารที่พืชสร้างขึ้นในปริมาณเล็กน้อย หรือเป็นสารสังเคราะห์แต่นำมาใช้ในปริมาณเล็กน้อย (ประมาณ 1 มิลลิโมลต่อลิตร หรือน้อยกว่า) และมีผลต่อการเปลี่ยนแปลงการเจริญเติบโตของพืชได้ สำหรับสารอินทรีย์อื่นๆ เช่น น้ำตาล ซึ่งพบว่าพืชสร้างขึ้นในปริมาณมาก จึงไม่จัดเป็นสารควบคุมการเจริญเติบโตของพืช
  3. มีผลต่อการเปลี่ยนแปลงทางสรีรวิทยาของพืช (Physiological Response) เช่น การสังเคราะห์แสง การหายใจ การเจริญเติบโตของพืช การออกดอก การติดผลและการพัฒนาของผล การแก่ชรา และการพักตัวของตาและเมล็ด เป็นต้น
  4. ไม่เป็นธาตุอาหารพืชหรืออาหารพืช (Not Plant Nutrients หรือ Organic Materials) ธาตุอาหารที่พบในพืชหรือให้แก่พืช หรือธาตุอาหารในรูปต่างๆ ที่พืชสังเคราะห์ขึ้นมาและพืชเก็บสะสมเอาไว้ เข่น แป้ง น้ำตาล กรดอะมิโน ไม่จัดเป็นสารควบคุมการเจริญเติบโตของพืช
ตามคุณสมบัติที่กล่าวมาทั้ง 4 ข้อ จัดเป็นสารควบคุมการเจริญเติบโตของพืช ปัจจุบันมีสารควบคุมการเจริญเติบโตของพืชชนิดต่างๆ มีทั้งเป็นสารที่พืชสร้างขึ้น และเป็นสารสังเคราะห์สามารถแบ่งออกเป็นกลุ่มต่างๆ ได้ 6 กลุ่ม ดังต่อไปนี้
  1. ออกซิน (Auxins) มีผลต่อการขยายขนาดของเซลล์ การเบนเข้าหาแสงของพืช ส่งเสริมการแบ่งเซลล์ของต้นอ่อน ยับยั้งการเจริญเติบโตตาข้าง การเกิดดอก การพัฒนาของผล เร่งการเกิดราก สารในกลุ่มนี้ส่วนใหญ่เป็นสารในกลุ่ม Indole เช่น IAA (Indole-3-Acetic Acid), IPA (3-Indolylpropionic Acid),4-Chloro-IAA (4-Chloroindole-3-Acetic Acid), PAA (Phenylacetic Acid), IBA (Indole-3-Butyric Acid), -NAA ( -Napthaleneacetic Acid), 2,4-D (2,4-Dichlorophenoxyacetic Acid), 4-CPA (4-Chlorophenoxyacetic Acid), 2,4,5-T (2,4,5-Trichlorophenoxyacetic Acid), Dicamba (2-Methoxy-3,6-Dichlorobenzoic Acid), Tordon หรือ Picloram (4-Amino-3,5,6- Tricloropicolinic Acid) และ N,N- Dimethylethylthiocarbamate
  2. จิบเบอเรลลิน (Gibberellins) มีผลต่อการยืดตัวของเซลล์ การเจริญเติบโตของยอด การออกดอกของพืชบางชนิด การเปลี่ยนแปลงของเพศดอก การพัฒนาของผล การงอกของเมล็ด เช่น GA3, GA4, GA7, GA4+7 เป็นต้น
  3. ไซโทไคนิน (Cytokinins) มีผลต่อการแบ่งเซลล์ การเจริญเติบโตของพืช การพัฒนาของผล การแก่ชราของพืช สารในกลุ่มนี้เป็นกลุ่มของ Purine เช่น trans-Zeatin, cis-Zeatin, Kinetin, BAP (Benzyladenine หรือ Benzylaminopurine), Tetrahydropyranylbenzyladenine, N,N-Diphynylurea
  4. เอทิลีนและสารปลดปล่อยเอทิลีน (Ethylene and Ethylene Releasing Compounds) มีผลต่อการสุกของผลไม้ การหลุดร่วงของใบ ดอก และผล การออกดอก การเปลี่ยนแปลงของเพศดอกการเร่งการไหลของน้ำยาง การแก่ชราของพืช เช่น Ethephon, Etacelasil, Silaid, CaC2 และ BOH
  5. สารชะลอการเจริญเติบโตของพืช (Plant Growth Retardants) มีผลต่อการชะลอการเจริญเติบโตของพืช สารในกลุ่มนี้ได้แก่สารพาโคลบิวทราโซล (Paclobutrazol), Daminozide, CCC หรือ Cycocel, Amo-1618, Phosphone, Ancymidol
  6. สารยับยั้งการเจริญเติบโตของพืช (Plant Growth Inhibitors) มีผลการยับยั้งการเจริญเติบโตของพืช การพักตัวของตาและเมล็ด การหลุดร่วงของใบ ดอก และผล การปิดของปากใบ สารในกลุ่มนี้ได้แก่ ABA (Abscisic Acid), Maleic Hydrazide, Jasmonic Acid, และ TIBA เป็นต้น